Ιστορίες τυπογραφίας.....

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ

Εδώ και έναν αιώνα η φράση «Τυπωθήτω» εκφράζει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της οικογενειακής επιχείρησης του Αστέριου Γούσιου. Σε έναν χώρο που θυμίζει μικρό μουσείο, οι παλιές παραδοσιακές τεχνικές συναντούν την τεχνολογική εξέλιξη. Αυτό που παραμένει ίδιο είναι το πάθος για την τέχνη του Γουτεμβέργιου.

Οι τυπογράφοι είναι οι μόνοι που ξέρουν τις αναποδιές της ζωής γιατί τα διαβάζουν όλα ανάποδα», λέει γελώντας ο Αστέριος Γούσιος ξεναγώντας μας στο ισόγειο του τυπογραφείου του όπου υπάρχει ένας μικρός θησαυρός μηχανημάτων, ανυπολόγιστης αξίας, μαρτυρώντας την εξέλιξη της καταπληκτικής αυτής τέχνης: Επίπεδο ηλεκτροκίνητο πιεστήριο 70 Χ 100 εκατοστών με ιμάντες του 1909 από την Αυστροουγγαρία, ποδοκίνητο τυπογραφείο του 1920, ξύλινα στοιχεία του 1910 τακτοποιημένα σε ειδικές προθήκες, κασετίνες κοσμημάτων για διακόσμηση βιβλίων, χαρτών κι εντύπων, του προηγούμενου αιώνα, φυλάσσονται για να θυμίζουν και να διδάσκουν. «Ονομάσαμε όλο αυτό που βλέπετε "Συλλογή Τυπογραφικής Τέχνης" και για μας όλο αυτό είναι απλά μια λέξη: παράδοση. Είναι η κληρονομιά που μας άφησε ο παππούς μου και ο πατέρας μου, συνήθειες, ηθικές αντιλήψεις, αρχές καθιερωμένες», εξηγεί.

Διαδοχή. Ο Αστέριος Γούσιος και ο γιος του Χρήστος συνυπάρχουν στην επιχείρηση.

Ο ίδιος σπούδασε Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες στη Θεσσαλονίκη και το 1955 φοίτησε σε σχολή τυπογραφίας στη Γερμανία για να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του και του παππού του που ήταν πολύ δυνατή προσωπικότητα της εποχής του. Το είχε, εξάλλου γράψει και στην έκθεσή του στο Δημοτικό, «πως όταν μεγαλώσει θα κληρονομήσει το τυπογραφείο του πατέρα του...».

Η ιστορία του τυπογραφείου

Ο (πρόγονος) Αστέριος Γούσιος, δημοδιδάσκαλος στην περιοχή του Παγγαίου, ανοίγει στις αρχές του προηγούμενου αιώνα το πρώτο βιβλιοπωλείο στην πόλη των Σερρών και το 1908 ένα από τα πρώτα τυπογραφεία της Ανατολικής Μακεδονίας, στο οποίο τυπώθηκαν βιβλία, περιοδικά και σχολικά βοηθήματα της εποχής. «Ο ίδιος συλλαμβάνεται το 1913 από τους Βουλγάρους μαζί με άλλους Ελληνες που δρούσαν στους κόλπους του Μακεδονικού αγώνα και φυλακίζεται. Πριν από τη σύλληψή του προλαβαίνει να φυλάξει στο σπίτι του αρκετά βιβλία, τα οποία δυστυχώς, μαζί με το σπίτι, κάηκαν στην πυρκαγιά που ακολούθησε, ενώ, ως εκ θαύματος το βιβλιοπωλείο και το τυπογραφείο σώθηκαν. Λεηλατούνται όμως και καταστρέφονται ολοσχερώς το 1916. Ο ίδιος συλλαμβάνεται και πάλι με τον γιο του Χρήστο και μεταφέρονται όμηροι στη Βουλγαρία. Με την ανακωχή του 1918 επιστρέφουν και επαναλειτουργούν το τυπογραφείο», λέει ο κύριος Αστέριος Γούσιος, εγγονός του ιδρυτή. Σύμφωνα με το ημερολόγιο του πατέρα του, Χρήστου, το 1920, σε ηλικία 58 ετών, ο ιδρυτής «μη δυνηθείς να ανθέξει τας κακουχίας απεβίωσεν».

Τυπογραφία. Η παράδοση συναντά την εξέλιξη και η εμπειρία την καινοτομία.

Ο Χρήστος Γούσιος ταυτόχρονα με το τυπογραφείο των Σερρών, το 1923, ανοίγει ένα τυπογραφείο στην περιοχή Καπάνι στη Θεσσαλονίκη. Το τυπογραφείο ανήκει στο χώρο των καλλιτεχνικών τυπογραφείων κι αναλαμβάνει την εκτύπωση βιβλίων και περιοδικών εκδόσεων, κατάστιχων, εταιρικών και διαφημιστικών εντύπων. Η επιχείρηση στεριώνει στη συμπρωτεύουσα και εξελίσσεται, έχοντας εκλεκτούς για την εποχή πελάτες, όπως όλους τους καπνέμπορους της χώρας. Ανάμεσα στα εκθέματα υπάρχουν ακόμη οι τυπωμένες φίρμες σε πανί από το οποίο αποτελούνταν τα δέματα εξαγωγής του καπνού, η «Κάρολος Φιξ, Ανώνυμη Εταιρία Ζυθοποιίας - Βυνοποιίας -Παγοποιίας με Εδρα Εν Αθήναις, Οίκος ιδρυθείς το 1864» και οι επαγγελματικές κάρτες του Κωνσταντίνου Καραμανλή την εποχή που ήταν δικηγόρος στις Σέρρες.

Κειμήλια. Αρχειακό υλικό στο ισόγειο του κτιρίου. Διακρίνεται ψηφοδέλτιο της ΝΔ, των εκλογών του 1974, καθώς και κάρτα του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ως δικηγόρου.

Το 1980, μαζί με τη στροφή στη λιθογραφία το τυπογραφείο μεταφέρεται στο Ωραιόκαστρο, όπου στεγάζεται ως σήμερα σε ιδιόκτητες εγκαταστάσεις 400 τ.μ. και περνάει σταδιακά στα χέρια του γιου του, Χρήστου Γούσιου, που συνεχίζει με αγάπη και μεράκι.

Πιεστήριο. Μηχανή της δεκαετίας του '70, κατσκευασμένη στη Γερμανία.

«Η παράδοση είναι λίπασμα, είναι ρίζα», λέει ο ίδιος ο οποίος μόλις έχει επιστρέψει από έκθεση τυπογραφικών μηχανημάτων στη Στουτγάρδη και συνεχίζει: «Μικρός ήθελα να γίνω εφευρέτης, αλλά μερικά πράγματα γίνονται αυτόματα. Αγαπάω το γρανάζι και έχω πάθος για την παραδοσιακή στοιχειοθεσία που αν και δεν τη δουλεύουμε σήμερα (τα μηχανήματα είναι υπερσύγχρονα), φρόντισα να την μάθω, γιατί είναι σπουδαία τέχνη. Η δουλειά μας είναι πολύ δημιουργική και κάθε μέρα προκύπτει κάτι καινούργιο. Πολλές φορές έχεις την αίσθηση ότι δεν σου φτάνει ο χρόνος». 

Ο ίδιος υποστηρίζει πως η τυπογραφία δεν θα σβήσει ποτέ. Δεν είναι ένα κουμπί που το πατάει κάποιος, είναι η βαθιά γνώση της ιστορίας και της τεχνογνωσίας κι αυτό πρέπει όποιος αποφασίζει να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο επάγγελμα να το σεβαστεί επιχειρηματικά. «Σε κάθε δουλειά, εχθρός μας είναι ο ίδιος μας ο εαυτός και η κρίση που βιώνουμε είναι κυρίως κρίση αξιών», συμπληρώνει. 

Στο τυπογραφείο Αστέριος Χ. Γούσιος & Σία Ο.Ε, συμβαίνει κάτι μαγικό, που ταυτόχρονα είναι και πλεονέκτημα: η παράδοση συναντάει την εξέλιξη και η εμπειρία σμίγει με τις νέες ιδέες. Σήμερα εκεί απασχολούνται πέντε άτομα, ενώ στα γραφεία της εταιρείας που εξακολουθούν να βρίσκονται στο Καπάνι βρίσκεται η κόρη της οικογένειας, Ευτυχία Γούσιου, που ασχολείται επίσης με γραφιστικές τέχνες.

Λεπτομέρεια. Επίπεδο πιεστήριο του 1972 που βρίσκεται ακόμη σε λειτουργία.

Ξεπροβοδίζοντας μας, ο Αστέριος Γούσιος μας αποκαλύπτει πως υπήρξε παλιά δόξα του Αρη στο μπάσκετ και πως το 1960 επιστρέφοντας από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης, έδωσε συνέντευξη μαζί με τους συμπαίκτες του Κώστα Μουρούζη και Γιώργο Αμερικάνο, στην εφημερίδα Εθνος. Μάλιστα, ως πρόεδρος βετεράνων του Αρη ετοιμάζεται να κατηφορίσει προς την Αθήνα για να τιμηθεί από το Πανελλήνιο Σωματείο Παλαιμάχων Καλαθοσφαιριστών. Λίγο πριν φτάσουμε στην εξώπορτα ρίχνουμε μια τελευταία ματιά στο μικρό μουσείο και συγκρατούμε αυτό που γράφει μια κιτρινισμένη από τον χρόνο ταμπέλα: «Τα επείγοντα έχουν διεκπεραιωθεί, αυτή τη στιγμή γίνονται τα ακατόρθωτα, για τα θαύματα ζητάμε προθεσμία 24 ωρών»...

ΕΥΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΧΡΥΣΑ ΝΙΚΟΛΕΡΗ
nikolerix@yahoo.com

http://www.ethnos.gr/entheta.asp?catid=23310&subid=2&pubid=63655355

Περιπλάνηση στον θαυμαστό κόσμο της Τυπογραφίας.

Μουσείο Τυπογραφίας

Αυτόν που άρχισε να... ξεδιπλώνεται από την εποχή του Γουτεμβέργιου (1455)

Ηταν όνειρο και στόχος από παλιά, από τότε που σ’ ένα υπόγειο τυπογραφείο της εφημερίδας “Παρατηρητής”, στην οδό Ν. Πλαστήρα στα Χανιά, έκανα τα “πρώτα βήματα” της δημοσιογραφικής μου διαδρομής. Χρειάστηκαν τριάντα και... χρόνια για ν’ αρχίσει η υλοποίηση. Προσπάθεια επίπονη, δαπανηρή αλλά τόσο συναρπαστική, ελκυστική. Μια πλειάδα συνεργατών και ιδιαίτερα ο Μιχάλης Γρηγοράκης, εβοήθησαν και το όνειρο έγινε πραγματικότητα.

Σήμερα ένα μικρό Μουσείο Τυπογραφίας, αλλά και μια Βιβλιοθήκη Κρητικού Βιβλίου, με δαπάνες της εφημερίδας “Χανιώτικα Νέα” και μόνο, είναι επισκέψιμα. Γίνεται αντικείμενο θαυμασμού ιδιαίτερα από τον μαθητόκοσμο και ευκαιρία για επιστροφή πίσω στο χρόνο, τότε που οι τυπογράφοι “μιλούσαν” με τις τυπογραφικές πλάκες, τα τυπογραφικά μηχανήματα, τα έκαναν κομμάτι από τη ζωή τους. Και επαρουσίαζαν κομψοτεχνήματα - εκδόσεις.

Στην εποχή των “κομπιούτερς” της ταχύτητας, μια, έστω και για λίγο, επιστροφή, στον ήρεμο και δημιουργικό καλλιτεχνικό κόσμο της Τυπογραφίας, μέσα από το Μουσείο της εφημερίδας “Χανιώτικα Νέα” είναι σίγουρα ένα ευχάριστο διάλειμμα και μια ξεχωριστή εμπειρία.

Γιάννης Γαρεδάκης

“Χανιώτικα Νέα”

Ιστορία της Τυπογραφίας

Τυπογραφία, η τέχνη της αναπαραγωγής κειμένων ή εικόνων με τη χρήση κινητών ανάγλυφων στοιχείων. Παραδοσιακά βασιζόταν στην αποτύπωση κειμένων ή εικόνων σε αντίγραφα με το μελάνωμα των προς εκτύπωση μερών και τη μεταφορά του μελανιού στο χαρτί με την άσκηση πίεσης. Η εξέλιξη της τυπογραφίας με την πάροδο των αιώνων έχει φθάσει στις μέρες μας στην εκτύπωση κειμένων και εικόνων, όχι με τυπογραφικά στοιχεία αλλά με φωτοχημική δράση, όμως το τελικό προϊόν, η τυπωμένη σελίδα, μένει πάντα το ίδιο.

Οι απαρχές της τυπογραφίας εντοπίζονται στην Κίνα, με την εφεύρεση των κινητών στοιχείων το 1041 μ.X. από τον Πι Σενγκ (Pi Sheng). Τα στοιχεία αυτά ήταν αρχικά πήλινα και εξελίχθηκαν σε ξύλινα και μεταλλικά, η εφεύρεση όμως δεν γενικεύθηκε στην Κίνα, ίσως λόγω της μεγάλης ποικιλίας του κινέζικου αλφάβητου.

Στην Ευρώπη, πατέρας της τυπογραφίας θεωρείται ο Γουτεμβέργιος, καθώς συνέλαβε την ιδέα της τυπογραφικής μεθόδου στο σύνολό της (χυτά στοιχεία, στοιχειοθεσία, χειροκίνητο πιεστήριο και τυπογραφική μελάνη). Το πρώτο χρονολογημένο έντυπο (απόσπασμα της Δευτέρας Παρουσίας) με χρήση κινητών στοιχείων τυπώθηκε στο Μάιντς της Γερμανίας το 1454. Το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε στην Ευρώπη με χρήση κινητών στοιχείων θεωρείται ότι είναι η Βίβλος που τυπώθηκε επίσης στο Μάιντς γύρω στο 1455. Οι πρώτες γραμματοσειρές που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονταν από την καλλιγραφία της εποχής.

Μέχρι τον 15ο αιώνα τα βιβλία ήταν χειρόγραφα, γράφονταν δηλαδή στο χέρι από καλλιγράφους και αντιγραφείς με αποτέλεσμα να είναι σπάνια, ακριβά και ως εκ τούτου προσιτά μόνο σε λίγους και εκλεκτούς.

Η εμφάνιση της τυπογραφίας σε σκοτεινές εποχές, συνετέλεσε στην ευρύτερη διάδοση της γνώσης και μαζί με αυτήν στη γέννηση της ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο. Λειτούργησε ως μέσο διάδοσης του διαφωτισμού και έδωσε το έναυσμα για την αφύπνιση ψυχών και συνειδήσεων.

Η πρώτη χρονολογημένη ελληνική έκδοση θεωρείται ότι είναι η “Γραμματική” του Κωνσταντίνου Λάσκαρη η οποία τυπώθηκε το 1476 (είκοσι τρία μόλις χρόνια μετά την πτώση της Πόλης) στο Μιλάνο (1), με χαράκτη των (πρώτων) ελληνικών στοιχείων τον Κρητικό Αντώνη Δαμιλά. Η άνθιση της ελληνικής τυπογραφίας ξεκίνησε μακριά από τα τουρκοκρατούμενα ελληνικά εδάφη, στην Ιταλία, με ελληνικά τυπογραφεία κυρίως στη Βενετία, αλλά επίσης στη Ρώμη, το Μιλάνο και άλλες πόλεις. Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι εκδόσεις ελληνικών βιβλίων στη Βενετία πραγματοποιούνταν ήδη από το 1471, το πρώτο χρονολογημένο βιβλίο που εκδόθηκε στη Βενετία ήταν η “Βατραχομυομαχία” (2) που τυπώθηκε το 1486 και μάλιστα από Κρητικό τυπογράφο, τον Λαόνικο Πρωτοπαπά (3).

Τα στοιχεία της μελέτης του Ν.Ε. Σκιαδά υποδεικνύουν ότι Κρήτες της Βενετίας διέπρεψαν στην τυπογραφία ως εκδότες αλλά και τεχνικοί τυπογραφείου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ένα απόσπασμα από στιχούργημα που αποδίδεται στον λόγιο Μάρκο Μουσούρο για τους Κρήτες τεχνικούς του τυπογραφείου:

“Κρης γαρ ο τορνεύσας,
τα δε χαλκεία Κρης ο συνείρας,
Κρης ο καθ’ έν στίξας, Κρης ο μολυβδοχύτης,
Κρης δαπανά νίκης ο φερώνυμος αυτός ο κλείων,
Κρης τάδε. Κρης ήπιος αιγίοχος”.

Το επίγραμμα αυτό προτάσσεται ενός από τα αριστουργήματα της τυπογραφικής τέχνης, πρόκειται για το “Μέγα Ετυμολογικόν”, που εκδόθηκε το 1499 στη Βενετία από την εκδοτική εταιρεία των Νικολάου Βλαστού και Ζαχαρία Καλλέργη (Καλλιέργη) (4). 

Η τυπογραφική δραστηριότητα των Ελλήνων της διασποράς συνεχίστηκε με σημαντικές ελληνικές εκδόσεις και σε άλλες πόλεις της Ευρώπης όπως η Βιένη, η Λειψία, η Βουδαπέστη, το Λονδίνο, το Παρίσι καθώς και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και τις Κάτω Χώρες.

Στη Βιένη έκανε άλλωστε την εμφάνισή της στις 31 Δεκεμβρίου 1790 και η πρώτη (εξακριβωμένα) ελληνική εφημερίδα, η “Εφημερίς” που εξέδιδαν δύο φορές την εβδομάδα οι αδελφοί Μαρκίδες Πουλίου.

Η εξέλιξη της τυπογραφίας καθυστέρησε πολύ στον Ελλαδικό χώρο, καθώς η τουρκική κυριαρχία δεν έδινε περιθώρια ανάπτυξης μίας εφεύρεσης που συνέβαλε αποφασιστικά στην εξάπλωση των ιδεών και στην άνοδο του πολιτιστικού επιπέδου των λαών. Η τυπογραφία ήταν λοιπόν απαγορευμένη κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, όχι μόνο για τους υπόδουλους Έλληνες, αλλά και για τους Τούρκους.

Αξιόλογες τυπογραφικές προσπάθειες σημειώθηκαν ταυτόχρονα το 1819 σε δύο σημαντικές πνευματικές εστίες της υπόδουλης Ελλάδας, στις Κυδωνίες της Μικράς Ασίας και στη Χίο, όμως με το ξέσπασμα της επανάστασης του 1821 οι Κυδωνίες καταστράφηκαν και μαζί με αυτές και το τυπογραφείο. Ακολούθως, ένα χρόνο αργότερα, με τη σφαγή της Χίου, και αυτό το τυπογραφείο έπεσε θύμα της εκδικητικής μανίας των Τούρκων. Στην Κέρκυρα υπήρχε επίσης τυπογραφείο, όμως ο Άγγλος κυβερνήτης των Ιονίων Νήσων είχε απαγορεύσει την παροχή οποιασδήποτε υπηρεσίας στην ελληνική επανάσταση.

Τον Ιούνιο του 1821 ο Δημήτριος Υψηλάντης έφερε στην Ύδρα, από την Τεργέστη, ένα τυπογραφείο το οποίο μετά από περιπέτειες λειτούργησε μέσα σε ένα τζαμί στην Καλαμάτα από τους τυπογράφους των κατεστραμμένων πια Κυδωνιών. Σε αυτό το τυπογραφείο τυπώθηκαν οι πρώτες προκηρύξεις της επανάστασης και η πρώτη εφημερίδα της επαναστατημένης Ελλάδας, η “Σάλπιγξ Ελληνική”.

Κατά τη διάρκεια του αγώνα και άλλα πιεστήρια εγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (Κόρινθος, Μεσολόγγι, Ναύπλιο, Ύδρα, Αθήνα), αλλά τα περισσότερα καταστράφηκαν από τις επιδρομές των Τούρκων. Το 1828, με την εγκατάσταση του Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας, ιδρύθηκε στο Ναύπλιο η πρώτη “Εθνική Τυπογραφία” του ελεύθερου κράτους.

Στην Κρήτη, σύμφωνα με τη μελέτη του Μιχάλη Γρηγοράκη(5) το 1831, τυπώθηκε στα Χανιά από τους Αιγύπτιους κατακτητές η εφημερίδα “Βακάι Γκιρίτ” σε γλώσσα ελληνική και αραβική, που τυπωνόταν σε τυπογραφείο που είχαν φέρει οι ίδιοι για τον σκοπό αυτό. Η πρώτη κρητική φωνή ελευθερίας, η εφημερίδα “Κρήτη” εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1866, χωρίς μόνιμο τόπο έκδοσης. Με την ανακήρυξη της Κρήτης σε Γενική Διοίκηση κυκλοφόρησε η “Κρήτη”, η ημιεπίσημη εφημερίδα της Τουρκικής Διοικήσεως.

Από τότε και μέχρι το 1981, περίοδο που κατέγραψε η μελέτη αυτή, τα Χανιά γνώρισαν μια πλούσια εκδοτική άνθιση στον τομέα του καθημερινού και περιοδικού Τύπου με την κυκλοφορία πάνω από 200 εντύπων καθώς και την έκδοση παραρτημάτων, προκηρύξεων και δελτίων Τύπου, που κυρίως κυκλοφόρησαν κατά τη διάρκεια της κατοχής από τις αντιστασιακές οργανώσεις.

Πολλά από τα παραπάνω “ορόσημα” της ιστορίας της τυπογραφίας, καθώς και πολυάριθμα μηχανήματα και εργαλεία τυπογραφίας εκτίθενται στους χώρους του Μουσείου Τυπογραφίας, σκιαγραφώντας τη μακριά πορεία και εξέλιξη της τέχνης αυτής, αλλά επίσης συνδέοντας το τελικό αποτέλεσμα - βιβλίο, εφημερίδα, περιοδικό αλλά και οποιοδήποτε άλλο έντυπο - με τη διαδικασία παραγωγής του.

Βιβλιογραφία:
(1) Ν.Ε. Σκιαδάς, “Χρονικό της Ελληνικής Τυπογραφίας”, Gutenberg, Αθήνα, 1976
(2) Χριστίνα Μπάνου, “Λαόνικος ο Κρης και Αλέξανδρος Χάνδακος”, Εφημερίδα “Καθημερινή”, ένθετη έκδοση “Επτά Ημέρες”, “Κρήτες Τυπογράφοι στην Αναγέννηση”, 25 Ιανουαρίου 2004.
(3) Γ.Σ. Πλουμίδης, “Το Βενετικόν Τυπογραφείον του Δημητρίου και του Πάνου Θεοδοσίου (1755-1824)”, Αθήνα, 1969.
(4) Δύο αντίτυπα του σπάνιου αυτού βιβλίου υπάρχουν στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
(5) Μιχάλης Γρηγοράκης, “Χανιώτικος Τύπος 1831-1981”, Χανιά 2004.

Τα πάντα για τα Έντυπα της επιχείρησής σας

* φιλικές τιμές για προσκλητήρια γάμου και βάπτισης *

2012 Greek America Foundation Short Film Contest: White & Blue

Προσκλητήρια Γάμου και Βάφτισης σε μεγάλη ποικιλία και σε πολύ καλές τιμές

Τηλέφωνα επικοινωνίας 210 8656731 και 22940 99125 καθημερινά  από 9 το πρωί και 9 το βράδυ.
Παραλαβή και παράδοση στο χώρο σας χωρίς καμία  επιπλέον επιβάρυνση. 

Ποιότητα στο Έντυπο...

Η Τεχνοτύπ σας εύχεται Χρόνια Πολλά και χαρούμενη για όλους να είναι η νέα χρονιά 2012